Απόψεις 5

Όταν το TikTok σε “ξέρει” καλύτερα απ’ τον εαυτό σου: η AI και η διαμόρφωση ταυτότητας

Ανοίγεις το TikTok “για λίγο” και μέσα σε πέντε λεπτά το feed σου έχει γεμίσει με βίντεο που μοιάζουν να σε διαβάζουν. Θέματα που σε αγγίζουν, χιούμορ που σε εκφράζει, μουσικές που σε συγκινούν. Κι αναρωτιέσαι: Πώς γίνεται να με ξέρει τόσο καλά;

Η απάντηση κρύβεται στην τεχνητή νοημοσύνη (AI) που βρίσκεται πίσω από τους αλγορίθμους των social media. Αυτή δεν “μαντεύει”· μαθαίνει. Μετρά κάθε scroll, κάθε δευτερόλεπτο θέασης, κάθε like και pause. Δημιουργεί ένα λεπτομερές πορτρέτο του ποιος είσαι — ή μάλλον, του ποιος φαίνεσαι να είσαι μέσα από τις αντιδράσεις σου.

Από τα ενδιαφέροντα στην ταυτότητα

Το εντυπωσιακό –και ταυτόχρονα ανησυχητικό– είναι ότι αυτή η “ταυτότητα” που χτίζει η AI δεν είναι στατική. Διαμορφώνεται συνεχώς, όπως και η πραγματική σου ταυτότητα. Αν όμως ένα σύστημα αρχίσει να σου σερβίρει συνεχώς περιεχόμενο που επιβεβαιώνει αυτό που ήδη βλέπει, τότε δημιουργείται ένας ψηφιακός καθρέφτης που σε “παγώνει” σε μια εκδοχή του εαυτού σου.

Έτσι, νέοι άνθρωποι μπορεί να αρχίσουν να αντιλαμβάνονται τον εαυτό τους μέσα από το φίλτρο του αλγορίθμου: “Αυτό είμαι, γιατί αυτό βλέπω”. Ο αλγόριθμος δεν σου λέει τι να πιστέψεις — σου δείχνει ξανά και ξανά ό,τι πιστεύεις ήδη, ενισχύοντας τη βεβαιότητά σου γι’ αυτό.

Η ψευδαίσθηση της επιλογής

Οι περισσότερες πλατφόρμες προωθούν την ιδέα ότι “εσύ επιλέγεις τι βλέπεις”. Στην πραγματικότητα, η AI επιλέγει πρώτη τι θα σου δείξει, βασισμένη σε χιλιάδες μικρο-δεδομένα. Κι αυτό σημαίνει ότι επηρεάζει όχι μόνο τι σκέφτεσαι, αλλά και πώς διαμορφώνεις τον εαυτό σου — τα ενδιαφέροντα, τις αξίες, ακόμα και το χιούμορ σου.

Η τεχνητή νοημοσύνη δεν έχει πρόθεση να σε αλλάξει. Έχει στόχο να σε κρατήσει μέσα στην εφαρμογή. Όμως, μέσα από αυτή τη διαδικασία, η ψυχολογική σου “ζώνη άνεσης” στενεύει όλο και περισσότερο.

Επιστροφή στον έλεγχο

Δεν σημαίνει ότι πρέπει να κλείσουμε τα social media. Αντίθετα, χρειάζεται να μάθουμε να τα χρησιμοποιούμε με συνειδητότητα. Μερικά απλά βήματα:

Ακολούθησε λογαριασμούς εκτός της “φούσκας” σου.

Κάνε pause όταν δεις περιεχόμενο που σε επηρεάζει έντονα. Ρώτα τον εαυτό σου: “Το βλέπω επειδή το διάλεξα ή επειδή μου το έδωσε ο αλγόριθμος;”

Η τεχνητή νοημοσύνη είναι ένα πανίσχυρο εργαλείο, όχι όμως αντικαταστάτης της κρίσης και της ταυτότητάς μας. Αν το TikTok “σε ξέρει” καλύτερα, αυτό δεν σημαίνει ότι είσαι αυτό που νομίζει.

Ο αλγόριθμος μπορεί να σε διαβάσει· αλλά μόνο εσύ μπορείς να γράψεις ποιος πραγματικά είσαι

Μιρέλλα Αμπράζη